Điểm yếu của nền kinh tế: Phụ thuộc vào doanh nghiệp FDI và năng lực cạnh tranh thấp

“Có hai điểm yếu của nền kinh tế Việt Nam, một là nền kinh tế quá phụ thuộc vào doanh nghiệp FDI, hai là năng lực cạnh tranh rất thấp nên khi chúng ta phải cạnh tranh là chúng ta thua ngay trên sân nhà”. Đó là những chia sẻ của Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh trong buổi tọa đàm với chủ đề “Đánh giá kinh tế Việt Nam 4 tháng đầu năm, nhận định các chính sách nổi bật của Chính phủ” diễn ra chiều 15-5 tại TPHCM. Buổi tọa đàm do Hội DN Hàng Việt Nam chất lượng cao và LBC phối hợp tổ chức.

Trong buổi tọa đàm, chuyên gia kinh tế Vũ Thành Tự Anh - Giám đốc nghiên cứu đại học Fulbright đã có phần trình bày và trò chuyện với các doanh nghiệp thuộc Hội DN HVNCLC về những vấn đề vĩ mô của nền kinh tế qua số liệu kinh tế Việt Nam quý I năm 2017.

Nền kinh tế quá lệ thuộc vào doanh nghiệp FDI
GDP trong quý I/2017 tăng trưởng là 5,1%, trong khi mục tiêu trong quý I của chính phủ là 6,5 %, mức tăng trưởng này là quá thấp so với mục tiêu. Trong 3 khu vực chính của nền kinh tế là Nông lâm thủy sản, Công nghiệp xây dựng và Dịch vụ thì tăng trưởng kinh tế khu vực công nghiệp xây dựng giảm từ 6,7% (quý I/2016) xuống còn 4,2% trong quý I/2017. 
Nhìn vào số liệu chi tiết trong ngành Công nghiệp thì riêng ngành điện, điện tử và linh kiện giảm xuống âm 10% so với quý I/206. Nguyên nhân chính dẫn đến điều này là do Samsung bị sự cố liên quan đến việc thu hồi điện thoại Samsung Galaxy Note 7. Như vậy là chỉ một thiết bị chủ đạo của một công ty FDI có vấn đề là kéo theo sự suy giảm GDP của một quốc gia giảm sút. Nói một cách ví von thì “Samsung hắt xì hơi thì nền kinh tế sổ mũi”. 
Một khía cạnh khác nhìn từ Samsung là tổng kim ngạch xuất khẩu của Samsung năm 2016 chiếm hơn 20% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Samsung là một trong nhiều ngàn doanh nghiệp đầu tư FDI, trong số hàng trăm ngàn doanh nghiệp Việt Nam mà chiếm tới hơn 20% tổng kim ngạch xuất khẩu của một quốc gia.
Điều đó có nghĩa là nếu như nền kinh tế phụ thuộc vào Samsung hay một doanh nghiệp FDI khác thì những vấn đề khó khăn của doanh nghiệp gặp phải sẽ tác động trực tiếp vào nền kinh tế. Và cũng có thể Samsung có thể dịch chuyển cơ sở sản xuất sang nước khác như đã từng dịch chuyển từ Trung Quốc sang Việt Nam. Điều tương tự cũng có thể xảy xa với những doanh nghiệp FDI khác.
Nhìn một cách tổng quát thì khu vực đầu tư nước ngoài hiện nay chiếm 2/3 tổng kim ngạch xuất khẩu Việt Nam và khu vực DN FDI đóng góp hơn 4% tổng giá trị sản xuất công nghiệp Việt Nam. 
Nếu không tính sự đóng góp kim ngạch xuất khẩu của các DN FDI thì nền kinh tế Việt Nam còn lại là 1/3 của xuất khẩu và đa số là các ngành hàng chế biến nông lâm, hải sản, khoáng sản hoặc một số tài nguyên tự nhiên mà về giá trị sản xuất công nghiệp chỉ còn hơn một nửa so với trước. Đưa ra giả thuyết trên để cho thấy rằng nguy cơ khi nền kinh tế phụ thuộc quá nhiều vào FDI là quá lớn.
Vậy trong những quý tiếp theo nếu tình hình kinh doanh Samsung Galaxy Note 8 thành công và kinh tế Việt Nam khởi sắc. Như vậy những điểm yếu của nền kinh tế trong quý I liệu chính phủ có thể nhìn ra và tìm ra giải pháp dài hạn nhằm hạn chế tình trạng này? Nếu chính phủ không có giải pháp kịp thời thì những sự việc tương tự sẽ diễn ra trong thời gian tới với những doanh nghiệp FDI khác?

Tăng trưởng năng suất hiện nay là 3% so với 8% trong thập niên 2000
Chỉ tiêu tăng trưởng kinh Việt Nam năm 2017 là 6,7% GDP và đây là chỉ tiêu không khả thi vì nếu muốn tăng trưởng 6,7% thì Việt Nam sẽ phải tăng trưởng 3 quý còn lại phải tăng xấp xỉ 7%. Để có được tăng trưởng trong 3 quý còn lại thì Việt Nam phải duy trì tốc độ năng suất cao nhưng thực tế là tốc độ tăng trưởng năng suất của Việt Nam đang giảm. 
Nền kinh tế Việt Nam trong thập niên 2000, tốc độ tăng trưởng năng suất Việt Nam được đo bằng năng suất tổng hợp TSP là khoảng độ 2,5 - 3%/năm và nhờ vậy tăng trưởng khoảng 8%/năm GDP. Tốc độ tăng trưởng tổng hợp của Việt Nam đến thời điểm này khoảng 0,6% điều này có nghĩa đã suy giảm khoảng 2 điểm % so với những năm trước đây và đây là lý do tăng trưởng 6% so với 8% trong thâp niên 2000.
Về dài hạn con đường bền vững để tăng trưởng GDP là tăng trưởng năng suất nhưng tăng trưởng năng suất của Việt Nam đang giảm. Nghị quyết 35 của chính phủ ghi rõ là phấn đấu từ nay đến 2020 tốc độ tăng trưởng năng suất lao động của Việt Nam là 5,5 - 6% nhưng thực tế hiện nay tăng trưởng năng suất là 3% . Nếu ngắn hạn hơn thì “bơm thêm dầu” với giá dầu đang tăng thì sẽ đạt được nhưng đó không phải là một cách tăng trưởng GDP bền vững và mong muốn. 
Nếu giải pháp là “bơm tiền” thì nguy cơ là tín dụng sẽ không được phân bổ không hiệu quả và sẽ tạo ra bong bóng bất động sản. Điều này sẽ tạo ra nguy cơ cho nền sản xuất thực và làm trầm trọng thêm nền tảng sản xuất vốn đã yếu của kinh tế Việt Nam.
Như vậy để giải đáp cho vấn đề tăng trưởng GDP trong năm 2017 thì chính phủ cần có những giải pháp kịp thời cho việc tăng trưởng năng suất và giảm phụ thuộc vào DN FDI tại Việt Nam.

Tuyết Hồ

Bình luận